Homepage Ons op facebook Ons op you-tube Onze webshop De Dharma-Lotus Blog Ons op Linkedin

Wat is tantra ?
 
 

dharma-lotus > tantra-lotus > wat is tantra

Terminologie

Het woord Tantra komt uit het Sanskriet en is afgeleid van tan wat Ďexpansie en expressieí betekent. Als we het hebben over Tantra moeten we een paar termen loskoppelen, namelijk Boeddhistische (Tibetaanse) Tantra, Tantra-Dharma, Tantra-Yoga, Tantristisch en Tantrisch

Boeddhistische tantra

Dit is de mystieke leer van het (Tibetaans) Boeddhisme. Het Tibetaanse Boeddhisme wordt ook wel Tantristisch Boeddhisme genoemd. Werken met symbolen, mantra's en reiki zijn allemaal voortkomend uit de Boeddhistische Tantra. Binnen de Boeddhistische Tantra zijn 5 stromingen waaronder de Kum-nye.

Tantra-dharma

"De leer van de Tantra" ofwel de theorie van de tantra. Hierin wordt uitgelegd dat prana de natuurlijke staat van de mens is en aangezien prana "de energie van de balans is" de mens van nature in balans dient te zijn. Dat de mens vaak in onbalans is wordt veroorzaakt door (uiteindelijk) conditioneringen. Hoe je deze conditioneringen kunt herkennen en weg kunt halen wordt beschreven in de tantra-dharma.

Tantra-Yoga

Dit is de beoefening van de Tantra-dharma of wel de praktijk van de tantra (Yoga met een grote Y staat altijd voor en levenswijze, yoga met een kleine y is een bewegingsleer).

Tantristisch en tantrisch

Tantristisch is geheel volgens de tantra-dharma, tantrisch lijkt op de tantra-dharma maar kan voortkomen vanuit en geheel andere filosofie. Iets wat totaal niets met tantra te maken heeft kan toch als zodanig overkomen, dan wordt het tantrisch genoemd.

Gautama de Boeddha

Toen aan Gautama de Boeddha gevraagd werd wat voor hem de kern van zijn dharma was antwoordde hij:

Het is de taak van elke beoefenaar om in balans te komen
en in balans te blijven.


Dit antwoord heeft hij gedurende zijn leven meerdere keren gegeven en vormt de kern van de boeddhistische tantristische visie. Daarnaast onderwees hij een scholastieke boeddhistische visie.
De scholastieke boeddhistische visie heeft een hele duidelijke structuur waarmiddels onthoudingen de beoefenaar zichzelf behoedde van bepaalde omstandigheden die hem in onbalans zou kunnen brengen. Zo mocht een monnik geen vrouwen ontmoeten en geen werk of bezit hebben. Door zich te houden aan de regels ontstond er een kunstmatig veld van rust en balans waarin grote groepen beoefenaars konden gedijen in hun tantra-Yoga.
De tantristische visie richtte zich niet op regels en structuur, maar op de energie. Rust en balans komt namelijk voort uit de prana-energie en deze is voelbaar. Als je je volledig richt op het ervaren van deze energie heb je geen enkele regel of structuur nodig. Elke handeling voortkomend uit prana is namelijk een handeling voortkomend uit balans en zal nooit lijden kunnen veroorzaken.

Gautama de Boeddha wist dat de beste manier om iets te leren is door eigen ondervinden. Tijdens het eigen ondervinden worden hindernissen en valkuilen ervaren en deze maken deel uit van het leerproces namelijk; als iets je hindert wil je dat deze stopt. Deze leermethode wordt cinta-may„ paŮŮa genoemd; 'wijsheid door ervaring verkregen'. Pas als de beoefenaar vanuit eigen ondervinden geen vooruitgang boekt krijgt hij specifiek onderricht van zijn leraar; sutt„-may„ paŮŮa; 'wijsheid ontvangend verkregen'.
Tantra is dus een manier van leven waarbij er een focus is op de balans om te zorgen dat deze balans continu aanwezig is. Voorts is het belangrijk om je te vertrouwen op deze balans zodat je je steeds minder hoeft te vertrouwen op structuur en conditioneringen.

Prana

Tantra is balans en balans is prana. Als prana de grootst aanwezige energie in het lichaam is spreken we van 'een lichaam in tantra'. Het lichaam reageert namelijk altijd op de energiestroming die op dat moment het grootst is aannemende dat alles energie is. Gedachten zijn energie, emotie is energie, gemoedstoestanden zijn energie, honger is energie, spierpijn is energie, een slapende voet is energie, ademhalen is energie, luisteren is energie, alles is energie.
Ongeacht welke energie ook het grootst in het lichaam is, het lichaam reageert totaal op die energie. De ademhaling reageert op de energie net als de bloeddruk, lymfestelsel, emoties, gedachten, gemoedstoestanden, hormoonhuishouding, zweten, kippenvel, koud-warmte-gevoel, doorstromingprocessen, alles in het lichaam past zich aan aan de energie die op dat moment het sterkst is. En zo kan een lichaam totaal in boosheid verkeren of totaal in verliefdheid of totaal in ergernis of totaal in een slappe lach. En al deze energieŽn hebben 1 ding gemeen; ze zijn uitingen van onbalans gecreŽerd door conditioneringen. Een conditionering is een vooraf gecreŽerde bepaler van een situatie. Je interpreteert de situatie niet naargelang de situatie, maar naargelang je conditionering welke je reeds gemaakt hebt. De conditionering is niets ander dan de scheidslijn tussen jouw comfortzone en angstzone betreffende een bepaald onderwerp en als dit onderwerp zich voordoet is jouw reactie reeds bepaald. Vindt de situatie in jouw comfortzone plaats dan ervaar je een energiestroming gebaseerd op begeert, vindt de situatie in jouw angstzonde plaats dan ervaar je een energiestroming gebaseerd op aversie. In beide gevallen is er onbalans en hier reageert het volledige lichaam op.
Er is in het hele cluster van energieŽn 1 energie die wel in balans is, en dat is prana.

Er bestaan 2 zeer korte en mooie beschrijvingen van wat tantra is:

"Tantra is balans" en  "Tantra gaat over grenzen"

Tantra is balans

'Normaal' gesproken leven wij op basis van gewoontepatronen, structuren, regels, aangeleerd gedrag en de-regels-van-de-samenleving. Dit wordt binnen de tantra als geconditioneerd gedrag gezien: sill„. Deze sill„ hanteren wij omdat we het idee hebben zodoende binnen de lijntjes te tekenen, het zo goed te doen, ofwel op de manier in balans te zijn. Dit is onjuist. Balans is een individueel gegeven en dat is niet te omschrijven met een collectieve regel. Een bepaalde situatie kan mij in balans brengen en jou uit balans, toch heeft geen van ons beide gelijk als we zeggen: "deze situatie is goed c.q. slecht voor je". Als iets goed voor je is dan kan je dat opmerken omdat de prana veelvuldig aanwezig is ťn goed stroomt. Als iets niet goed voor je is zal een andere energie (boosheid, verdriet, angst) veelvuldig aanwezig zijn ťn goed stromen. Als we boos zijn dan merken we dat op, ons gehele lichaam reageert op deze boosheid (ademhaling, hartslag, adrenaline, gedachten, attitude, etc...). Boosheid is een gemakkelijk herkenbare energiestroming in ons lichaam net als verdriet of angst. Prana is ook een energiestroming in ons lichaam en ook deze kunnen we opmerken; we voelen geluk, gelijkmoedig, compassie en mededogen, we zitten dus "lekker in ons vel". Het is niet zo heel moeilijk onszelf boos te maken, maar hoe zorg je ervoor dat je in prana komt, tantra is een methode die hier helemaal op gericht is. Tantra begint als de prana veelvuldig aanwezig is ťn goed stroomt.

Tantra gaat over grenzen

Boosheid is iets wat je overkomt: je wordt boos. Je bent het niet altijd, het is niet je natuurlijke staat, je wordt boos, je wordt verdrietig, je wordt jaloers, je krijgt angst. Gelijkmoedig wordt je niet, je bent het al. Het is de natuurlijke staat van de mens en wordt veroorzaakt door prana. Echter, prana wordt vaak overschaduwt door andere energie zoals boosheid, verdriet of angst. Als deze afwezig zijn blijft de prana vanzelf over.
Er zijn nu 2 manieren om in de prana energie te komen:

ē zorgen dat alle andere energieŽn niet of nauwelijks aanwezig zijn
ē zorgen dat prana groter wordt dan alle andere energieŽn.

zorgen dat alle andere energieŽn niet of nauwelijks aanwezig zijn
Om dit voor elkaar te krijgen moeten we gaan onderzoeken waar deze andere energieŽn vandaan komen. De tantra-dharma beschrijft dat de conditionering uiteindelijk de veroorzaker is van alle in-onbalans-verkerende energieŽn. Als de conditionering zegt: "als ik schone kleren heb aangedaan moeten deze minimaal 2 dagen schoon blijven", dan zal er ergernis in je ontstaan als er na 5 minuten als een vlek op je shirt zit. En hoe meer conditioneringen wij hebben, hoe vaker we uit balans geraken. Andersom kan je dit ook zeggen: hoe minder conditioneringen wij hebben, hoe minder vaak wij in onbalans geraken. het loont dus de moeite deze conditioneringen te gaan onderzoeken en je telkens af te vragen wat de waarde is van deze conditionering; staat deze wel goed, kan deze niet weg, en wat ligt er aan de andere kant van de conditionering? De conditionering (grens) onderzoeken is deze van alle kanten te bekijken, er overheen te gaan. Ook dit doen we binnen de tantra. Tantra gaat dus over grenzen om er vervolgens achter te komen dat de conditionering (vaak) onjuist is, verkeerd staat of in zijn geheel weg kan. Dit is een meer therapeutische benadering van de tantra.

zorgen dat prana groter wordt dan alle andere energieŽn
Tantra hoeft niet altijd therapeutisch en zwaar en moeilijk te zijn. Tantra is ook iets om van te genieten en dat is gelukkig heel goed mogelijk, ook al zijn er vele andere energieŽn in het lichaam aanwezig. Het lichaam reageert altijd op de energie die op dat moment het grootste is. Zo kan je boos zijn ťn verdrietig en toch voornamelijk reageren vanuit boosheid (de energie van boosheid is dan leidend). Maar je kan ook boos ťn verdrietig zijn en  reageren vanuit verdriet (de energie van verdriet is dan leidend). We hoeven dus alleen maar de prana zo groot mogelijk te krijgen in het lichaam om te zorgen dat het gehele lichaam gaat reageren op deze prana. Dit doen we met de massage, yoga, meditatie en sessie.
Prana laat zich aanmaken door de samenvoeging (1e transformatie) van Shiva en Parvati, de 2 energieŽn die de basis vormen voor elke (on)balans in het lichaam. Het is nu de kunst deze prana heel groot neer te zetten en door te laten stromen door het gehele lichaam. Als dat lukt, dan beoefenen we tantra.

Nog meer tantra

Tantra beperkt zich niet alleen tot de zojuist genoemde methoden (massage, yoga, meditatie, sessie). Tantra is het stadia waarin prana de grootst aanwezige energie in het lichaam is. Dat kan op elk moment zowel bewust als onbewust en zowel opgewekt als spontaan plaatsvinden. Hoe minder jij gebonden bent aan regels en conditioneringen hoe meer je in balans zult zijn. Je hoeft niet de conditioneringen te volgen, volg alleen maar je eigen prana stroming. Prana is balans en elke handeling voortkomende uit balans creŽert balans. Als je in prana bent hoef je dus nooit 'bang' te zijn dat je een onjuiste handeling doet. Je wordt vrijer omdat je datgene doet wat zuiver is voor jou. Niet gezien vanuit je ego (egoÔsme) maar neutraal geobserveerd. Zodoende is tantra altijd meditatief en leer je om bewuster om te gaan, neutraler te kijken en direct op te merken als je in onbalans komt. Of je dan meegaat met deze onbalans of niet is dan een keuze die jij bewust dient te maken.

Wat tantra niet is

Tantra wordt helaas maar al te vaak geassocieerd met seksualiteit. Tantra is een levensvisie, leven vanuit balans en inzicht krijgen in jezelf. Dit kan betrekking hebben op elk aspect van het leven, ook de seksualiteit. Maar tantra is gťťn seksuele leer en geen erotische happening.  Ben je uit op seksueel plezier, dan leef je vanuit begeerte en dat is nu net wat tantra niet is. Zo zijn er meerdere valkuilen die duidelijk laten zien wat tantra niet is.

lees hier een apart artikel de valkuilen van tantra

Tantra en boeddhisme

Het thema leegte (sŻnyat‚) is de basis voor de opkomst van tantra zowel in het hindoeÔsme als in het boeddhisme en de benaming voor de belangrijkste groep geschriften binnen het vajrayažta-boeddhime (Tibetaans-boeddhisme, tantristisch boeddhisme, diamanten voertuig).

De meditatietechnieken binnen de tantra kenmerkt zich door de aanwezigheid van een vaste drie-ťťnheid:

ē de persoon die mediteert
ē de wegen die de mediterende volgt
ē de gevolgen die de vrucht vormen van de meditatiepraktijk.

Deze drie zijn kenmerkend voor de manieren waarop tantra tot uitdrukking komt. In de woorden van de Boeddha wordt de leegte omschreven als volgt:

Afhankelijk van de olie en van de lont brandt het licht van de lamp.
Het brandt niet door het ene, of door het andere alleen. of door iets uit zichzelf.
De verschijnselen (om ons heen) bestaan op dezelfde wijze evenmin uit zichzelf.
Alle dingen zijn niet-bestaand, en zijn waanvoorstellingen.
Nibbanna (nirvanna) is de enige waarheid.
(Pali-canin: Majjhima-nik„ya III 140).

Uiteindelijk bestaat alles uit leegte, is er alleen leegte. Een persoon of individu is inherent ook leeg, alleen door het geloof in een identiteit ontstaat er vorm in de leegte welk niet reŽel maar gemaakt is. Dit is het begin van de dualiteit, die dus ook niet reŽel maar gemaakt is:

ē leegte versus vorm
ē zelf versus niet-zelf
ē sams„ra versus nirv„na
ē onwetendheid versus wijsheid

De werkelijkheid is niet te vergelijken als een leeg vast, want ook het vat zelf bestaat uit leegte. De dingen zijn leeg want ze zijn van elkander afhankelijk (pratÔtya-samutp„da). Leegte is de bestaansvoorwaarde voor alle zijn en tegelijk voor de vergankelijkheid daarvan; leegte maakt ook de bevrijding uit samsŠra mogelijk. Leegte begrijpen door wijsheid is verwezenlijking van de verlossing. De Indiase wijsgeer Nŗg‚rjuna (2e eeuw na Chr.) formuleerde dit als volgt:

De conventionele waarheid (samvrŪti-satya) wordt door de doorsnee mens beschouwd als zijnde werkelijkheid. In wezen existeert zij niet, maar is alleen door het afhankelijk ontstaan naar voren getreden.

De hoogste waarheid (paražnartha-satya) is onuitsprekelijk en alleen intuÔtief te ervaren. Daartoe behorende technieken zijn onder andere yoga en meditatie en de tantra heeft gespecialiseerd in deze intuÔtieve technieken. De meer scholarische boeddhistische stromingen, zoals de Theravada, verklaren 'leegte' door uit te leggen wat het niet is. De tantra kiest een meer positievere benadering door uit te leggen wat het wel is, en dit ook te laten ervaren middels intuÔtief zelfonderzoek.