- Nirvana -

Er zijn drie poorten tot Nibbana:

Samma-Samboeddha (de weg van de wereldleraar)
Door zich toe te leggen op de ontwikkeling van de Volmaaktheden (de 6 paramitas) ontplooit de Bodhisattva de mogelijkheid om op eigen kracht en zonder hulp van buitenaf de verlichting te bereiken. Vervolgens kan hij deze doorgeven als Dharma, de leer tot Verlichting. Er is nooit meer dan één Samma-Samboeddha tegelijkertijd.

Pacceka-Boeddha  (de weg van de zwijgende Boeddha)
Hoewel deze Boeddha dezelfde verlichting heeft bereikt (mogelijk in een tijdperk waarin de leringen van een Samma-Samboeddha onbekend zijn) heeft hij niet het vermogen om de Dharma op grote schaal te prediken. Deze Boeddha's leven vaak in groepjes bij elkaar.
Er kunnen dus meerdere Pacceka-Boeddha tegelijk zijn.

Arahatta-Boeddha (de weg van de discipel)
Door de instructies van de Samma-Samboeddha te volgen, kunnen zijn discipelen dezelfde verlichting bereiken en zich volledig bevrijden van alle onwetendheid, aversie en begeerte, en daarmee van het lijden. Zij zijn uiterst belangrijk voor het in stand houden van de leer van de Boeddha. Zij zijn de dragers van de Dhamma.

Elk van deze drie typen Boeddha's wordt gedreven door mededogen voor al wat leeft, en hun inspanning om zich eerst te ontdoen van alle begoocheling is niet uit eigen belang, maar voor het welzijn van allen. Hun voorbeeld en instructies zijn voor de ontelbare wezens in Samsara een ware zegen, omdat zij wegwijzers zijn op het pad dat leidt tot het ophouden van alle leed, Nirvana.

Volgens de Bardo Thodol (Tibetaans dodenboek) is het mogelijk om zowel in Samsara als in Bardo Verlichting te bereiken.

- De verlichte staat in dit leven zelf, waarin de processen die ons bestaan vormen zich nog voordoen,
- Nirvana na het overlijden (Bardo), waarbij de bindingen van de vijf groepen van hechten weggevallen zijn.

Nirvana is niet een soort niets. Vaak wordt dit zo omschreven omdat we het niet met onze zintuigen kunnen waarnemen. Er is een mooi verhaal om dit te illustreren:
Een schildpad, die bevriend was met een vis, trekt op een zeker moment het vasteland op en bij zijn terugkeer vraagt zijn vriend de vis waar hij gebleven was. Op zijn antwoord dat hij op het vasteland geweest is, wil de vis weten wat dat is, maar hij kan niet begrijpen dat er iets vasts bestaat waar je op kan staan, omdat hij niets anders kent dan zijn waterige omgeving.

Wie bereikt de verlichting? Er is niet zo iets als een zelf of ziel die de Verlichting bereikt. Juist het wegvallen van de illusie van een zelf is de bevrijding van alle leed. De binding aan de kringloop van geboorte en dood is het overspringen van de vlam van de ene lont naar de andere. De Verlichting is als het uitdoven van de vlam. De vlam was er wel, maar we kunnen niet zeggen waar hij gebleven is.

Nirvana is evenmin een opgaan in een godheid, een schepper of terugkeren naar een bron of één worden met een geheel. 
Het is het onvoorwaardelijk vrij zijn van elke afhankelijkheid. Nirvana is het hoogste geluk - en dit geluk kan door iedereen, man of vrouw, bereikt worden!