De menselijke geest -

Gautama de Boeddha beschreef vijf processen waaruit ieder mens is samengesteld. Vier zijn mentaal en één fysiek. 

We zijn bekend met ons fysieke lichaam. Elke dag zien, voelen en ervaren we het. Tegelijk weten we er ontzettend weinig van af en hebben we er zeer weinig sturing en controle over. We kunnen onze organen niet aansturen, onze hartslag niet sneller of langzamer laten gaan, de samenstelling van ons bloed niet veranderen. Ook op bepaalde processen zoals voedselopname, groei en hormoonafgifte hebben we geen enkele invloed. Ook op een subtieler niveau hebben we geen weet van de biochemische reacties die zich in iedere cel afspelen.


Wetenschappers hebben binnen de quantummechanica aangetoond wat Gautama de Boeddha 2500 jaar geleden al onderwees; het fysieke lichaam bestaat uit subatomaire deeltjes en lege ruimtes. 
De bestaanstijd van elk subatomaire deeltje is korter dan een triljoenste van een seconde. Voortdurend ontstaan en vergaan deze deeltjes. Gautama de Boeddha noemde ze kalãpa’s, ondeelbare deeltes (Pãli).
Deze Kalãpa’s  vertonen in een oneindige variatie de basiseigenschappen van materie: massa, cohesie, temperatuur en beweging. Tesamen vormen deze kalãpa’s structuren die de ogenschijnlijke schijn hebben van duurzaamheid, maar ook deze verschijningsvormen zijn in een voortdurende stroom van ontstaan en vergaan, ontstaan en vergaan. Dat is de uiteindelijke werkelijkheid van materie; ons fysieke lichaam is een constante stroom van opkomende en verdwijnende golven en deeltjes, dat is het lichaam dat we “ik” noemen.

Kan je je voorstellen zonder de geest ?
Onze geest is alom vertegenwoordigd en we zijn er zeer nauw mee verbonden. Tegelijk hebben we nog minder controle over de geest dan over het lichaam. Soms lijkt het alsof de geest zijn eigen gang gaat. En over ons onderbewuste hebben we al helemaal geen greep.
Gautama de Boeddha onderzocht deze geest en ontdekte dat deze bestaat uit vier onderdelen:


Bewustzijn (viññãna) 
Het ontvangende deel van de geest. Via de vijf zintuigen en ons intuïtie krijgen we signalen binnen. De geest registreert een inkomend signaal zonder oordeel eraan te kennen. Het signaal blijft neutraal.

Perceptie (Sañña)
De herkenning van het signaal. Het categoriseert het ontvangen signaal en benoemt het als positief of negatief. Het signaal is niet meer neutraal.

Gewaarwording (vedanã)
Doordat aan het signaal een waarde is gegeven ervaren we het als prettig of onprettig. Bij een prettige gewaarwording willen we deze in stand willen houden, koesteren en vergroten. Bij een onprettige gewaarwording willen we deze wegduwen of negeren. De Geest reageert bij de gewaarwording dus met voorkeur of afkeur. We ontwikkelen verlangen en aversie.

Reactie (sankhãra) 
De actie die je verricht om de gewaarwording te behouden of teniet te doen. De reactie is actief, daar waar de andere drie onderdelen van de geest passief zijn. De actie die genomen wordt bepaald ons handelen en dit handelen bepaald op zijn beurt weer ons Karma. 
Hier ligt de bron van lijden. Ieder lijden dat ontstaat heeft een reactie op een gewaarwording als oorzaak. Als alle reacties ophouden te bestaan dan is er geen lijden meer. 

Karma (Sankriet, Kamma in Pali) betekent handeling, de wet van oorzaak en gevolg. Doe je dit, dan gebeurt er dat. Het betekent dus niet "lot". Op het lot heb je geen invloed, op Karma wel. 
Als je "dit" doet gebeurt er "dat". 
"Dat" ontstaat door "dit". 
"Dit" is dus bepalend voor "dat". 
Je hebt dus invloed op Karma, namelijk op de handeling nu, het "dit".
Er zijn drie soorten handelingen: fysieke, verbale en mentale.
De mentale handeling is de voornaamste omdat de intentie het resultaat van ons spreken (verbaal handelen) en doen (fysiek handelen) bepaald. Het mentaal handelen bepaald dus voornamelijk ons Karma.  

Gautama de Boeddha verwoordde het zo: 

Karma wordt dus beïnvloed door ons handelen, onze reactie op een gewaarwording die we binnen onze perceptie positief of negatief hebben beoordeeld.

.