ivar mol > tantra > Gautama de Boeddha (1/3)

Siddharta Gautama

De eerste keer dat Siddhartha tot meditatie kwam was toen hij 9 jaar oud was en samen met enkele vrienden bij de ceremoniale eerste ploeging van het jaar mocht zijn. Hier werd door de radja het eerste stuk grond van het jaar geploegd en de ceremonie was bedoeld om een goede en rijke oogst te waarborgen. De plechtigheid waartoe Siddhartha ook aanwezig moest zijn bestond uit het voorlezen van vedische geschriften[9]  en de jongen wist van voorgaande keren dat dit een langdurige plechtigheid was. Hij vroeg zijn moeder waarom dat nodig was waarop zij antwoordde dat de vedische geschriften heilig waren en door de schepper zelf aan de brahmaanse priesters[10] waren overgedragen. Op zijn vraag waarom zijn vader de geschriften niet voorlas antwoordde ze dat alleen degenen die in de Brahmaanse kaste waren geboren de geschriften mochten reciteren: “Zelfs heel machtige koningen moeten voor priesterlijke taken een beroep doen op de diensten van de brahmanen”.
De jongen kreeg het toch voor elkaar om vrij te krijgen en ging op een afstand naar de ploeging kijken. Siddhartha zag dat de ploeg door de aarde sneed en zo strakke voren trok. Hij zag echter ook dat wormen en ander grondleven doormidden werden gesneden en kronkelend achterbleven, hoe deze diertjes werden opgepikt door kleine vogels die ze opaten en hoe een grote roofvogel een klein musje uit de lucht greep die net een worm had opgepikt. Hij ging vervolgens in de schaduw van een djamboeboom zitten, kruiste zijn benen en verzonk als vanzelf in een meditatie. Hij overzag de ploeg, het grondleven, de mus en de roofvogel en merkte op dat hij als gevolg van de brandende zon in de schaduw was gaan zitten. Toen hij uit zijn meditatie kwam zei hij tegen zijn moeder: “Moeder, de wormen en de vogels hebben er niets aan dat wij de geschriften reciteren.”

Siddhartha’s twijfels over het brahmanisme werd gedurende zijn tienerjaren alleen maar vergroot. Als waarschijnlijk toekomstige radja werd hij onderwezen in de heilige geschriften zoals de upanishaden[11] en de veda’s en hij had bijzondere aandacht voor de rigveda[12] en de atharvaveda[13]. Hem werd geleerd dat Brahman[14] de opperheerser van het heelal was en dat het een gave op zich was om deze god te kunnen bereiken. Zodoende kreeg hij aandacht voor de manier waarop de mensen omgingen met deze geschriften en de bijzondere positie van de brahmanen. De veda’s golden als brontekst voor het brahmanisme en daarin werden offerformules, ceremonies en heilige handelingen beschreven en de klemtoon kwam steeds meer te liggen op de juiste uitvoering van al deze rituelen die steeds omslachtiger en ingewikkelder werden. De ‘gewone burger’ durfde deze niet meer uit te voeren uit angst iets fouts te doen en zo de toorn van de goden over zich heen te krijgen en zo werden deze handelingen alleen nog maar uitgevoerd door specialisten; de brahmaanse hindoepriester. Deze priesters wisten dat zij een monopoliepositie hadden op het spirituele vlak en dat zij een macht hadden die zelfs verder ging dan de macht van de radja’s en de koning. Deze macht zorgde er uiteindelijk voor dat het hele spirituele denken op zijn kop werd gezet; waren offers in eerste instantie bedoeld om de goden gunstig te stemmen, gaandeweg waren de goden afhankelijk van de offers van de priesters. Zonder de juiste uitvoering van de rituelen waren de goden kansloos en zo hadden niet de goden maar de priesters alle touwtjes in handen. Siddhartha merkte dit op tijdens een uitstapje waarbij hij langs een strohut kwam waar een rouwbeklag bezig was. Hij hoorde dat de kostwinner pas gestorven was en hij zag dat zowel de hut als de bewoners er zeer armoedig uitzagen. Hij hoorde hoe de kostwinner naar een brahmaanse priester was gegaan om hem te vragen de grond onder een nieuw te bouwen hut te zuiveren. De priester had als wederdienst geëist dat de man voor hem zou werken. Door dagenlang stenen te dragen en hout te hakken werd de man ziek en was uiteindelijk komen te overlijden.

Siddhartha ging steeds meer uitstapjes maken en het liefst naar kluizenaars, monniken en samana’s[15] die kritischer stonden ten aanzien van de brahmanen en hun eigen spirituele weg aan het zoeken waren[16].
In Sakya waren niet veel van deze vrijgevochten samana’s maar in het westelijk gelegen koningrijk Kosala[17] en in het zuidelijk gelegen koningrijk Maghada[18] waren er velen. Siddhartha liet blijken ooit naar deze gebieden te willen gaan om bij deze mannen te gaan studeren. Zijn vader, de radja Suddhodana, kreeg dit ook allemaal te horen en moest denken aan voorspelling van Asita Kaladevela dat Siddhartha een groot leider zal gaan worden: “op aards dan wel spiritueel niveau”. Sakya was een kleine republiek en Kosala had al meerdere pogingen ondernomen om het land over te nemen. Als Siddhartha een groot leider zal gaan worden, laat het dan op aards niveau zijn, zo dacht Suddhodana. Een bijkomende zorg was dat Siddhartha in alle vakken goed was[19], behalve in militaire zaken, oorlogsvoering en gevechtshandelingen. Suddhodana deelde zijn zorgen met zijn jongere broer  Dronodanaraja, de vader van Devadatta[20] en Ānanda [21]. Deze gaf het advies een vrouw voor Siddhartha te zoeken, dat zou zijn aandacht wel gaan verleggen en hem strijdbaar maken. Vervolgens kreeg Pajãpati, die net bevallen was van een dochter (Sundarinandã) de taak een vrouw voor Siddhartha te gaan zoeken. Die vond zij in de persoon Bhaddakaccãnã[22], een volle nicht van Siddhartha en dochter van raja Suppabuddha[23] die de broer was van Pajãpati. Bhaddakaccãnã was een zeer sociaal persoon die hulpprogramma’s opzette voor armen en zieken en haar vader stimuleerde tot betere verzorging voor de lokale bevolking. Nadat de 2 getrouwd waren hebben ze meerdere jaren besteed in het proberen de levensstandaard voor de bevolking te verhogen. Siddhartha begreep echter steeds meer dat aan het grote lijden, zoals ziek worden, ouder worden en sterven op deze manier niet te ontkomen viel. Door zijn blijvende contacten met samana’s begreep hij dat alleen innerlijke rust het grote lijden een weerstand kon bieden. Niet dat ziek worden, ouder worden en sterven een halt was toe te roepen, maar dat het beleven ervan vanuit een innerlijke rust niet zal leiden tot lijden. Hoe hij echter kon komen tot deze innerlijke rust was iets wat hij niet wist. In de jaren die volgde begreep hij echter steeds meer dat het zoeken naar innerlijke rust het zoeken naar verlichting was en dat dit niet ging zolang hij aspirant raja zou blijven. Hij voelde de druk van zijn vader om een groot leider te worden en van Bhaddakaccãnã om haar een kind te schenken en vader te worden. Het idee om samana te worden en de verlichting te bereiken sprak hem steeds meer aan. Een zoon zou de wens van Pajãpati half invullen en ook zijn vader zou een nieuwe opvolger hebben.

Siddhartha en Bhaddakaccãnã waren 13 jaar getrouwd toen ze op 29 jarige leeftijd een zoon kregen; Rãhula[24]. Enkele uren nadat zijn zoon was geboren heeft Siddhartha, met steun van Channa, zijn gezin verlaten om een samana te gaan worden. De legende verteld dat Siddhartha zonder dat iemand het wist weg is geslopen, maar uit de Majjhima Nikaya[25] blijkt dat dit onjuist is:

“Toen ik nog Bodhisattva was kreeg ik een gedachte: “een benauwenis is het huiselijk leven, een stoffig pad, het samanaschap is de vrije hemel”. Het is niet makkelijk voor iemand die thuis woont om de volmaakte, volledige reine levenswandel der heiligheid te volvoeren. Als ik mij nu eens haar en baard zou afscheren, de gele gewaden zou omleggen en uit het huiselijk leven de thuisloosheid in zou trekken?
En ik, die nog jong was, een knaap met zwart haar, die in gezegende jeugd verkeerde, in de kracht van mijn leven, schoor mij, hoewel mijn ouders het er niet mee eens waren en tranen in de ogen hadden en weenden, haar en baard af, legde de gele gewaden om en trok uit het huis weg de huisloosheid in”.[26]

Siddhartha trok als eerste naar het zuidelijk gelegen Anupiyã waar hij een week verbleef, vervolgens trok hij door naar Rãjagaha[27] waar hij een ontmoeting had met de toenmalige koning Bimbisãra die later een trouw volgeling en vriend van Gautama de Boeddha zou gaan worden. Kort daarna vertrok Siddhartha om te gaan studeren bij Ãlãra Kãlãma[28]. Of hij deze leraar bewust opzocht of dat hij er per toeval bij terecht kwam is onbekend, Ãlara was geen grootheid op meditatiegebied en buiten de soetra’s wordt hij nauwelijks genoemd. Zijn leer bestond uit een yoga-achtige vorm van meditatie waarin het bewustzijn één wordt met het oneindige, een methode welke “de toestand van onbegrensde ruimte” werd genoemd. De vervolgstap was het inzicht dat de geest de bron is van alle verschijnselen en als je dit inzag dat je dan in een “toestand van onstoffelijkheid” terecht kwam, ofwel de toestand van de leegte. Siddhartha zou dit stadia binnen een maand bereikt hebben en Ãlãra was erg onder de indruk. In de tussentijd was hij erachter gekomen dat zijn leerling een zoon van een radja was en zag in Siddhartha de ideale persoon om samen zijn gemeenschap te gaan leiden. Siddhartha had echter ingezien dat de “toestand van onstoffelijkheid” een diepe meditatietoestand was, maar niet de innerlijke rust teweegbracht die nodig was om het lijden van ouderdom, ziekte en dood op te lossen. Hij verliet Ãlãra en stak de rivier de Ganges over om het koninkrijk Maghada in te trekken, een land welk bekend stond om zijn grote verscheidenheid aan spirituele leraren. Zo ontmoette hij asceten die geen kleding droegen en alleen leefden van producten uit het bos en primair hun lichaam verwaarloosden omdat zij deze zagen als onderdeel van het ego welk ze los probeerde te laten. Siddhartha vond deze methode te extreem aangezien iedereen de verlichting zou moeten kunnen bereiken zonder dergelijke extremen toe te passen. Gedurende 3 jaar zwierf Siddhartha rond en verbleef steeds in korte periodes bij verschillende leraren. Uiteindelijk kwam hij terecht bij Uddãlaka Ãruni[29].
In tegenstelling tot Ãlãra had Uddãlaka zijn visie niet door zelfinzicht verkregen maar gekregen van zijn vader Rãma. Het zou leiden tot “de toestand van zonder waarnemen noch niet-waarnemen”. In deze toestand zou ingezien worden dat leegte iets anders is dan lege-ruimte en iets anders is als bewustzijn[30]. Alles wat overblijft is waarneming en het object van waarneming. Siddhartha bereikte dit stadium in 15 dagen en merkte op dat het een zeer rustgevende en vredige meditatie was, maar dat het niet de problemen van leven en dood oploste. De rust besloeg alleen de duur van de meditatie, niet daarbuiten. Uddãlaka vond dat Siddhartha zijn verlichting bereikt had en bood hem de leiding over de gemeenschap aan wat Siddhartha weigerde.