		Zie je geen afbeeldingen,hier kun je de player gratis downloaden.

8 voudige pad

wie zijn wij...

• Monique
• Niti
• Ivar

sitemap

•

reiki & chios

•

tantra & meditatie

sites

•

•

•

•

informatie

•

contact, foto's, adres

•

cursus kalender

•

plan je eigen afspraak

•

prijzen

•

strippenkaart

•

inschrijfformulier

•

schrijvvouten

•

contactgegevens

opleidingen

•

tantra

•

sweda massage

•

spiri begeleider

•

meditatie

•

snuffelstage

inzichtkaarten

•

lotus kaarten

•

tantra kaarten

winkel

•

•

•

•

•

•

•

bestelformulier

•

e-boeken

•

gratis e-boeken

•

Bol.com boeken

nieuwsbrief

•

lees de laatste online

decembersteun

er zijn nu 4 bezoekers op deze site

8-voudige pad

Onderstaand artikel komt uit "Boek van Meditatie", zie hier meer informatie over dit e-boek + de gelegenheid tot bestelling.

Het 8 voudige pad is het Boeddhistische pad naar verlichting , zoals voor het eerst geformuleerd door Gautama de Boeddha , in de maand juli van het jaar 589 jaar v. Chr., in het Hertenpark van Sarnath (nabij Varanasi, India).
Het 8 voudige pad is samen met de 4 edele waarheden en de 3 bronnen van lijden de basis van de Dharma en is de theoretische leer naar verlichting daar waar de vipassana de praktische uitvoering ervan is. Je kunt het zien als de inhoudsopgave van de complete leer. Het is echter geen moralistisch rijtje geboden zoals in verschillende religies. Het zijn handreikingen en deze refereer je naar je eigen interpretatie en referentiekader. Zo gaat het eerste pad over spreken, vaak vertaald als ‘zuiver spreken’, maar wat is zuiver? Als er ‘zuiver’ is bestaat er ook ‘onzuiver’ en lijkt het of alles te verdelen is in zuiver en onzuiver. Dat is echter niet zo, het is geheel afhankelijk van de situatie en omstandigheden. ‘Zuiver’ verwijst altijd naar ‘het voorkómen van lijden’. De 8 onderdelen kunnen gegroepeerd worden in 3 aspecten:

• sillã: De beoefening van moraliteit, het onthouden van alle onheilzame handelingen van lichaam en spraak.
• samãdhi: De beoefening van concentratie zodat we de geest scherpen om vervolgens bewust naar onszelf te kijken en observeren.
• pañña : Het ontwikkelen van wijsheid en zuiver inzicht van onze ware aard.

Hoewel het pad vaak in een vaste volgorde wordt uitgelegd is er tijdens het beoefenen ervan geen volgorde aanwezig. Ontwikkeling vindt plaats op het pad als geheel. Verschillende onderdelen kunnen tijdelijk een voorname plaats hebben in iemands doen en laten, maar belangrijkste is het pad als geheel, niet de onderdelen van het pad. De 8 stappen versterken en ondersteunen elkaar. Moreel gedrag leidt tot wijsheid en concentratie, wijsheid leidt tot concentratie en moreel gedrag, en concentratie leidt tot moreel gedrag en wijsheid.

Toen Gautama de Boeddha gevraagd werd het 8 voudige pad te beschrijven zei hij:

"Zie af van alle negatieve handelingen
verricht positieve handeling
zuiver je geest
dit is de leer van hen die verlicht zijn."

Sillã

Het 8 voudige pad begint met sillã wat zich vrij laat vertalen als ‘houding’. We hebben allemaal een houding, en vaak meer dan één. Op ons werk hebben we een andere houding dan thuis, en bij vrienden heb je weer een andere houding. Zo heb je wellicht vrienden waar je goed kunt praten over het werk en politiek maar niet over privézaken. Met een andere vriend sport je veel, maar moet je juist niet over politiek praten. Sommige vrienden snappen niets van jouw ‘spirituele toestanden’ en met hun over de meditatie beginnen is vragen om onbegrip. Je neemt dus een houding aan, telkens weer. Elke houding vraagt om waakzaamheid, controle en zorgvuldigheid. Het is een rol welk je speelt, maar je bent niet die rol.
Daarom vraagt het 8 voudige pad ook, om alvorens te gaat beginnen aan een spirituele leer zoals meditatie, een leer welk je kunt brengen tot verlichting, het rollenspel naast je neer te leggen en de zuivere houding aan te nemen van wie je bent. Onder sillã vallen het zuiver spreken, het zuiver handelen en zuiver levensonderhoud. Als je deze 3 paden kunt neerzetten naar je eigen kunnen, dan heb je een zuivere houding aangenomen. Sillã beoefenen we om drie redenen:

•	als we het 8 voudige pad en de meditatie serieus willen nemen en al onze blokkades los willen laten, dan moeten we ook ervoor zorgen dat er geen nieuwe blokkades gecreëerd worden. Anders is het een kwestie van 'dweilen met de kraan open'. Eerst moet die kraan dus dicht en dat doen we door sillã te beoefenen.
•	willen we later bij samãdhi en pañña echt naar de diepere oorzaken van het lijden en naar die diepgelegen blokkades gaan kijken dan is rust nodig. Je kan pas de bodem van de vijver zien als het water niet troebel is en daardoor rustig is. Síla zorgt ook voor deze rust om later samãdhi en pañña aan te kunnen vangen.
•	naast rust is ook scherpte nodig. De diepere blokkades zijn er, je moet ze alleen leren zien en herkennen. Zoals je ogen moeten wennen aan de donkerte als je vanuit een lichte ruimte naar de sterrenhemel gaat kijken, zo moet je eerst je geest scherpen om straks bij samãdhi en pañña de diepere blokkades te zien.

Sillã: zuiver spreken

‘Zuiver spreken ’ is spreken zonder lijden te veroorzaken. Het is echter een misverstand dat ‘zuiver spreken’ inhoud dat je altijd eerlijk moet zijn. Eerlijkheid kan namelijk lijden veroorzaken.

In 1943 woonde Freek met zijn ouders en zijn zus in Haarlem. Hij was 12 jaar en de oorlog maakte hij, hoewel hij nog jong was, actief mee. Hij had wel eens meegeholpen verboden krantjes rond te brengen en eenmaal hadden onbekende mensen bij hun 3 dagen gelogeerd. Onderduikers die naar Engeland moesten vluchten, zo vertelde zijn vader hem.
Het was nog winter, 2 februari 1943 om kwart over negen in de avond. Freek zat in zijn pyjama een puzzel te maken met zijn zus, toen autolichten de kamer in schenen en een grote groep Duitsers de tuin inkwamen en op de deur bontste. Freek’s vader deed open en de Duitsers wilde het huis doorzoeken. Na een half uur zoeken kwamen ze in de woonkamer, al die tijd had de voordeur opengestaan en het was koud geworden in huis. Of mijn vader wist wie hier in de straat onderduikers verborgen hielden. De Duitsers hadden een tip gekregen over dit huis, maar het moest een ander huis vlakbij zijn. Freek’s vader kreeg een pistool op zijn slaap gedrukt en wederom werd hem gevraagd of hij wist waar hier in de straat onderduikers zaten. Freek wist, dat zijn vader dat wist.

Wat moest Freek’s vader doen?Moest hij eerlijk zijn en daarmee de onderduikers bij de buren verraden? Wat zou er met hun en de buren gebeuren? Moest hij liegen en de mensen beschermen?

‘Zuiver spreken’ betekent spreken zonder lijden te veroorzaken en liegen is soms zuiverder dan eerlijkheid. Bedenk dat roddelen en verraad ook vormen zijn van eerlijkheid, je spreekt namelijk de waarheid, maar tegen de verkeerde persoon op een verkeerd moment.
Zuiver spreken is echter mee dan spreken alleen, het is elke communicatievorm vanuit lichaam en geest. Dus ook de non-verbale communicatie.

Sillã: zuiver handelen

Zuiver handelen is handelen zonder lijden te veroorzaken. Handelen is altijd een uiting van een gemoedstoestand welk voortkomt uit een emotie wel ontstaat omdat een huidige situatie als positief of negatief wordt geïnterpreteerd vanuit een conditionering. Deze conditionering is ontstaat vanuit een begeerte of een aversie. Om het handelen zuiver te krijgen die je dus de conditionering los te laten. Er zijn 2 soorten van handeling:

• actieve handeling: doen en spreken
• passieve handeling: niets doen en denken

Belangrijk is in te zien dat niets doen en denken ook handeling zijn. Waarom kies jij voor een bepaalde handeling? Om die vraag te kunnen beantwoorden moeten we eerst inzien waarom we handelen, we handelen namelijk om 2 redenen:

• proberen de huidige situatie te veranderen
• uiting geven aan de energie

Je verkeert in een situatie welk je onprettig vind. Je handelen kan deze situatie mogelijkerwijs veranderen maar dat is niet altijd zo. Onweer is een situatie welk je niet kan veranderen, ‘zuiver handelen’ is dus inzien dat je hier niet kan handelen om de situatie te veranderen. De onwetende mens zal dit toch gaan proberen en ontwikkelt goden van de onweer, offers aan deze goden en verschillende rituelen om toch middels handeling invloed te kunnen uitoefenen. Dit is onzuiver handelen en genereert alleen maar lijden.
Minder duidelijk wordt het in conflictsituaties. Soms kan je deze middels een handeling veranderen, soms is het beter dit niet te doen. Inzicht hebben in wanneer wel en wanneer niet is ook ‘zuiver handelen’.
Als je bewust bent dat je een bepaalde situatie niet kunt veranderen kan je nog wel uiting geven aan de energie. De energie zit namelijk als gemoedstoestand in het lichaam en dient een uitlaatklep te hebben. Om deze reden handelen is niet verkeert, maar het dient wel vanuit zuiverheid gedaan te worden.

Gautama de Boeddha gaf 5 voorschriften van zuiver handelen:

• onthouden van doden
• onthouden van stelen
• onthouden van seksuele misdraging
• onthouden van onjuist taalgebruik (zuiver spreken)
• onthouden van bedwelmende middelen

Dit zijn 5 minimum voorschriften welk je serieus behoort te nemen wil je in Sillã (moraliteit) leven. Daarnaast zijn er meerdere voorwaarden die je kan samenvoegen door datgene niet te doen waar te voor staat of wat een overtreffende trap is.
Het pochen is een bron van lijden. Proberen er mooier uit te zien dan de ander, de nieuwe kleding, het laatste model, de verste vakantie, etc..
Het Boeddhisme kent geen regels die je moet opvolgen. Het behoort inpasbaar te zijn in jouw leven, in jouw visie. Ten slotte is het jouw Sillã, jouw pad, jouw lijden en jouw verlichting. Het is altijd afhankelijk van de situatie, van het moment, wetende dat elke voorschrift niet dogmatisch uitgevoerd kan worden. Neem bijvoorbeeld ‘onthouden van doden’; een zeer legitieme maar onmogelijke opdracht. In je lichaam huizen biljoenen organismen met een totaalgewicht van ongeveer 1,5 kilogram , bij een boswandeling wandel je bij elke stap over gemiddeld 50 beestjes en bij elke wasbeurt verdrinken we tientallen mijten. ‘Onthouden van doden’ kunnen we daarom beter interpreteren als ‘onthouden van bewust doden’, een vegetariër eet om deze reden geen vlees, een veganist gebruikt om deze reden geen dierlijke producten. Maar in kaas en yoghurt zitten ook organismen die we middels de consumptie doden. Je kunt het allemaal in groter verband gaan zien: ‘onthouden van doden van het bewust doden van grotere diersoorten’, maar een euthanasie plegen op je oude en zieke hond kan zeer humaan zijn.

Je kan het voorschrift ‘onthouden van doden’ op vele manieren toepassen en interpreteren, maar vele mensen zouden het niet erg gevonden hebben als 1 van de vele moordaanslagen op Adolf Hitler niet mislukt zou zijn geweest. Het voorschrift is niet dogmatisch en niet strikt uit te voeren. Zo is het met alle 5 de voorschriften. Ze proberen je aan te tonen dat het veroorzaken van lijden niet zuiver is en dat je (mede om dit te voorkomen) bewust moet zijn in alles wat je doet en dit doet vanuit je eigen sillã. Als je onder invloed staat ben je niet bewust en daarom wordt seksuele misdragingen en bedwelmende middelen ontraden. Dit neemt niet weg dat je geen alcohol mag consumeren of naar eigen believen meerdere sekspartners mag hebben. Wees er echter bewust van dat je middels de handelingen je doet je geen lijden doet veroorzaken.

Sillã: zuiver levensonderhoud

Zuiver levensonderhoud is levensonderhoud zonder lijden te veroorzaken.
Richard Kuklinski (1935-2006) was een zakenman uit Jersey city, New jersey (VS). Hij was een liefhebbende vader en tevens seriemoordenaar van meer dan 200 slachtoffers. Hij zag zichzelf niet als moordenaar omdat het altijd in opdracht was “it was only business”. Een gedachte die niet geheel opgaat.
Het ‘zuiver spreken’ ligt heel dichtbij en daarom nog relatief gemakkelijk onder controle te houden. ‘Zuiver handelen’ is al moeilijker omdat alles een handeling is. Maar het ligt nog steeds dichtbij. ‘Zuiver levensonderhoud’ is moeilijker omdat je niet weet wat je allemaal in gang zet. Een verkoper van drugs kan bedenken welke gevolgen zijn levensonderhoud heeft. Voor een verkoper van messen wordt het lastiger. Moet hij eerst iedereen een test laten afnemen om zich te verzekeren dat de koper geen potentiële moordenaar is?
‘Zuiver levensonderhoud’ moeten we ook in een zuiver kader plaatsen. Het kader van een Noord Indiase en Brahmaanse samenleving 2.500 jaar geleden. Toen was een levensonderhoud is anders dan een baan nu. Het gehele gezin deelde mee in het levensonderhoud, het bepaalde je identiteit en je kinderen werden opgevoed en opgeleid om het later over te nemen. Je levensonderhoud was wie je was. ‘Zuiver levensonderhoud’ vraagt je stil te staan bij je gehele levensinvulling, niet alleen je werk. Je kunt ‘zuiver spreken’ en ‘zuiver handelen’, maar is je gehele levensinvulling en levenshouding zuiver?

De zoon van een molenaar was erg driftig. Hij kon om het minste wat er gebeurde woest worden. De jongen wist dat dit niet goed was, maar kon er zelf niets aan doen, het overkwam hem gewoon. Op een goede dag zei zijn vader: "jongen, je moet eens elke keer als je je beheersing verliest een spijker in die houten schutting slaan."
Op de eerste dagen sloeg de jongen dagelijks 100 spijkers in de schutting. Maar op een gegeven moment telde hij er maar 80. En elke week werden het er minder. Tot op de dag dat hij geen enkele spijker in de schutting hoefde te slaan, en de volgende dag ook niet en die daaropvolgende dag ook niet. Er waren maanden, zo niet jaren voorbij gegaan, maar het was hem gelukt.
Toen zei zijn vader: "Nu moet je elke keer dat je je beheersing kunt behouden een spijker uit de schutting halen." Ook dit duurde jaren, maar op een goede dag trok de jongen de laatste spijker uit de schutting.
Zijn vader nam nu zijn zoon mee naar de schutting en zei: "kijk eens naar de schutting. Zie je al die duizenden gaatjes? Die gaan nooit meer weg. Dat zijn dezelfde beschadigingen die je in je ziel slaat, elke keer dat je boos wordt. Wat je geleerd hebt is niet boos te worden. En het blijkt dat het kan, zonder dat je hetzelfde probleem niet kunt oplossen."

Bhãvãna

Als er een zuivere houding (sillã) is gevormd kan het echte werk beginnen, het beoefenen van de meditatie. Deze kan alleen vruchten afwerpen als het op een zuivere wijze wordt beoefend: Bhãvãna . Bhãvãna kan op 2 manieren beoefend worden:

• samãdhi bhãvãna = concentratie meditatie
• pañña bhãvãna = inzicht meditatie

Samãdhi bhãvãna zijn alle oefeningen die vallen onder de concentratie meditatie zorgen voor rust, balans en verstilling. Om hiertoe te komen zijn er 3 paden: zuivere observatie, zuivere opmerkzaamheid en zuivere concentratie.

Bhãvãna: zuivere observatie

Zuiver observatie is observeren zonder lijden te veroorzaken. Met de ‘zuivere observatie’ wordt het observeren van de ademhaling bedoeld en is Ãnãpanasati de toepasbare techniek. Wil je beginnen met meditatie, met observeren en het komen tot rust, dan heb je een object nodig om je enkelvoudig en neutraal op te richten. De ademhaling is een prachtig object:

• het is altijd bij je en je kunt het in elke situatie blijven observeren
• de ademhaling reageert op een emotie, eerder dan dat de gemoedstoestand of de gedachte dat doet.
• het is een brug tussen de bewuste en de onbewuste geest
• het is een spiegel van het emotionele-, mentale- en fysieke lichaam
• de ademhaling is op zichzelf neutraal, het kent geen voor- of afkeer
• de ademhaling is altijd in het Hier en het Nu

De uitwerking van de Ãnãpanasati is uiteindelijk dat je deze observatie altijd en overal kunt gaan gebruiken. Niet alleen op de ademhaling, dat is ‘alleen’ een techniek om de je observatievermogen aan te scherpen. Uiteindelijk moet je alles kunnen observeren en zodoende de verbanden van oorzaak en gevolg gaan inzien.
Anders gezegd, zoals Gautama de Boeddha zijn lezingen altijd afsloot:

"Vermijdt negatieve kalãpa’s,
laat ze los als de opkomen,
behoudt de heilzame kalãpa’s,
maak deze je eigen.

Bhãvãna: zuivere opmerkzaamheid

Zuivere opmerkzaamheid is opmerkzaamheid zonder lijden te veroorzaken. Je kunt nog zo goed de ademhaling (en vandaar uit al het andere) observeren, als je tegelijk tegen alles oploopt dan gaat er toch iets niet goed. Er is meer nodig dan alleen inspanning. Een ‘zuivere opmerkzaamheid’ is even belangrijk.
Hier leer je om niet meer te reageren vanuit de ankers en de speren. Een anker hangt achter je aan, loodzwaar en half in de grond gegraven, je komt bijna niet vooruit ook al zou je dat willen. Alle gebeurtenissen uit het verleden welk een invloed op je hebben zijn ankers. En deze ankers worden alleen maar groter als je er energie aan geeft want overal waar je energie in stopt groeit. En is het echt nodig om te proberen alles te achterhalen wat ooit gebeurd is? Ruim gewoon de kalãpa op en je bent er van af. Als er een groen pluisje in je woonkamer ligt, ga niet overal zoeken waar het mogelijk vandaan zou kunnen komen. De herkomst is onbelangrijk, pak het pluisje op en gooi het weg. Dan ben je er vanaf.
Een speer is hoop, verwachtingen en vooruitzichten. Niemand weet wat de toekomst gaat brengen, het is dan ook zinloos dingen in de toekomst te gaan bekijken als je de kans hebt het heden vorm te geven. Een verwachting is het plaatsen van een uitkomst. En elke andere uitkomst is naast de verwachting en leidt tot teleurstelling. En kom je wel tot de verwachte uitkomst, dan zal je niet verheugd zijn, je had het namelijk allang verwacht.

Ankers en speren werken beide zeer vertragend en leiden je af van het Hier en het Nu. Daarnaast, wil je zo graag weten wie of wat je vroeger was, wil je zo graag weten wie of wat je later zult zijn, kijk naar het Nu. Je bent Nu het resultaat van het verleden, en je bouwt nu aan de bouwstenen van wie en wat je straks zult gaan worden.
Gautama de Boeddha sprak het uit als:

"Wil je weten wie je vroeger was,
kijk dan naar wie je nu bent,
wil je weten wie je straks zult zijn,
kijk dan naar wie je nu bent."

Bhãvãna: zuivere concentratie

Zuivere concentratie is concentratie zonder lijden te veroorzaken.
Je kunt nu in het Hier en het Nu blijven. Je bent in staat de ‘zuivere observatie’ te maken, maar ben je ook neutraal?
Ik kan een voetbalwedstrijd gaan bekijken. Dan ben ik bezig in het Hier en het Nu, ik observeer de wedstrijd, maar toch ervaar ik veel zorgen, spanningen en zelfs verdriet of boosheid. Dit komt omdat je bevooroordeeld bent, je hebt aversie tegen de ene en begeerte voor de andere ploeg. Begeerte en aversie komen zeer veelvuldig voor. Je wilt het ego beschermen en daarom duw je het ene weg en trek je het andere aan. En dit is de bron van al het lijden. Opmerkzaamheid en observatie kunnen zeer tegen je werken als je het niet neutraal doet. Overal waar je energie in stopt groeit en begeerte en aversie is niets anders dan energie geven aan…
Andersom gezegd, overal waar je géén energie in stopt verdwijnt. Dat is dé manier om negatieve kalãpa’s te vermijden.

Het proces van Bhãvãna is een belangrijke. Je hebt de bronnen van lijden herleidt en verwijderd. Echter, je hebt nog geen inzicht de vraag waarom je überhaupt deze bron van lijden ooit toegelaten hebt. En zolang je dit inzicht niet hebt kan dezelfde bron weer ontstaan. Gautama de Boeddha omschreef het als volgt:

"Als de wortels onberoerd blijven en stevig in de grond
brengt een gevelde boom steeds weer nieuwe scheuten voort.
Als de onderliggende gewoonte van verlangen en afkeer niet worden uitgeroeid, ontstaat het lijden steeds weer opnieuw."

Pañña

Pañña (Vipassana) bhãvãna is het stadia alwaar je de inzichten zelf gaat ervaren. Ze hoeven niet meer aangereikt te worden, en de ervaring komt van onder- en niet meer van bovenaf. De meditatieve staat waarin je de oefeningen doet veranderd ook. Lag de kern voorheen bij concentratie, nu ligt hij bij inzicht: Vipassana bhãvãna. Hier bevinden zich de laatste 2 paden van het 8 voudige pad; zuivere gedachte en zuiver begrijpen
Het beoefenen van Sillã komt in elke stroming, geloofsovertuiging, sekte of religie voor.
Ook Samãdhi, concentratie, is niet uniek. Het unieke van de Dharma van Gautama de Boeddha is pañña, wijsheid ontwikkelen door inzicht. Sillã en Samãdhi zijn de voorbodes van pañña. Zonder moraliteit (juist spreken, juist handelen en juist levensonderhoud) en zonder concentratie (zuivere inspanning, zuivere opmerkzaamheid en zuivere concentratie) is het niet mogelijk inzicht in jezelf te ontwikkelen en daar wijsheid uit te halen. Gautama de Boeddha omschreef het als volgt:

"Als concentratie ondersteunt wordt door sillã levert concentratie veel vrucht op
Als wijsheid ondersteunt wordt door concentratie levert wijsheid veel vrucht op
Als de geest ondersteunt wordt door wijsheid raakt de geest bevrijd van alle onzuiverheid en treedt verlichting op."

Pañña: zuivere gedachte

Zuiver gedachte zijn gedachten die geen lijden te veroorzaken.
Een gedachte staat nooit op zichzelf. De gedachte is ook altijd een eindstation, nooit een beginpunt. Een gedachte is een inactieve handeling voortkomend uit de gemoedstoestand welk voortkomt uit de emotie welk voortkomt uit Sillã. De gedachte is dus de laatste schakel van het proces en vandaar uit ontstaan weer nieuwe processen. Het voordeel van de laatste schakel is dat het een meetpunt is. Aan de gedachte kan je opmerken hoe het traject daarvoor in elkaar steekt. Is er een gedachte van boosheid, dan moet er dus een negatieve gemoedstoestand en een negatieve emotie ontstaat zijn geweest. De ‘zuivere gedachte’ is geen enkelvoudige opdracht: “vanaf nu heb ik alleen nog maar zuivere gedachtes”, dat gaat je niet lukken, omdat het niet de gedachte alleen is maar het gehele voorliggende traject.
Met dit 7e pad wordt dus gevraagd al de voorgaande 6 paden nogmaals te observeren. Want als de gedachte niet zuiver is, zit er ergens een kink in de kabel. Haal die eruit voordat je met het 8e pad gaat beginnen.

In de tijd van Gautama de Boeddha was er een monnik met de naam Vakkhali. Hij was monnik geworden omdat hij de Boeddha graag mocht. Hij geloofde in de Boeddha, en hij was ingetreden zodat hij dicht bij de Boeddha kon zijn. De Boeddha wist dit en zei tegen hem: 'Ga weg van mij Vakkhali, hou op met mij te volgen. Hier is niets te vinden, dit is slechts een proces, je moet nu vertrekken.'
Vakkhali zei: ' Wat heeft het voor zin voor mij om monnik te zijn als ik de Boeddha niet kan volgen. Alles zal aan me voorbij gaan, ik zal een armzalig leven leiden. Het zou beter zijn om dood te gaan dan om te leven,'
en hij ging weg met de bedoeling om zelfmoord te gaan plegen. De Boeddha voelde mededogen met hem en zei: 'Vakkahli, degene die de Dharma in zichzelf ziet, ziet de Boeddha.' Niet de Boeddha als persoon, maar de Boeddha als proces. Niet het lichaam, het lichaam is slechts tijdelijk, uiteindelijk sterft het. Maar als je het proces ziet, van de geestelijke en materiële verschijnselen die gezamenlijk opkomen en verdwijnen, zie je ook de Boeddha. In feite is er geen Boeddha, alleen maar het proces. Het idee van een Boeddha als persoon of een toekomstige Boeddha is niet belangrijk. Er zijn mensen die wachten op een toekomstige Boeddha, maar waarom wachten als hij al bij je is? Waarom zou je zo lang wachten? Als je meditatie beoefent in de richting van vipassana, kun je de Boeddha zo vaak als je wilt ontmoeten. Als je in aanraking komt met dit proces vind je vrede, altijddurende vrede. Als je iets volgt ben je een slaaf. Je wordt er moe van, vooral als je achter jezelf aanloopt, je ego. Ga nooit ergens achter aan lopen, het ego niet, zelfs niet de waarheid. Ben gewoon hier, ben aanwezig met wat er nu is, wat er hier is. Er zal niets aan je voorbij gaan. En de waarheid zal uit je binnenste, uit jezelf komen. Niet van boven, niet van buiten. Dan ben je pas vrij.

Pañña: zuiver begrijpen

Zuiver begrijpen is begrijpen zonder lijden te veroorzaken. Ervaren dat alle wijsheid en inzichten als die tijd al in je lagen. Niet in het ego, maar in je Boeddha-natuur. Inzicht in wat het ego is en waarom het zo gedraagt zoals het zich gedraagt. Inzicht krijgen in de conditioneringen, verslavingen en identificaties welk je al die tijd gemaakt hebt. Inzicht krijgen in de universele wetmatigheid die voor elk mens geldt en inzicht krijgen in de 3 stadia van wijsheid:

1 - ontvangen wijsheid (Suta-mayã pañña)
Dit is wijsheid dat niet vanuit onszelf komt, maar van een ander. Middels geschrift of prediking komt het op rationeel niveau tot ons. Als we deze wijsheid, om welke reden dan ook, overnemen, dan is dat ontvangen wijsheid.
Een reden kan zijn dat je je heel goed en prettig voelt bij deze wijsheid omdat je iets belooft wordt; genade van een God, Walhalla, Nirvana of de Hemel.
Een andere reden zou angst kunnen zijn. Angst voor het vagevuur, de Duivel of de hel. Als je om deze redenen een wijsheid aanneemt is het wijsheid die je aanneemt vanuit gehechtheid of uit aversie en sta je weer helemaal aan het begin van het 8 voudige pad.

2 - intellectuele wijsheid (Cintã-mayã pañña)
Het verstandelijke begrip. Nadat we een wijsheid via geschrift of lezing ontvangen denken we erover na en onderzoeken de leer. Kan ik er iets mee of niet ?
Dit is een rationele overweging met intellectuele beraadslagingen, als de leer op dit vlak aanvaardbaar is nemen we hem aan en anders niet.

3 - wijsheid op ervaring berust (Bhãvanã-mayã pañña)
Dit is de wijsheid die vanuit onszelf ontstaat, uit ons eigen ondervinden, onze persoonlijke ondervinden van de waarheid zoals hij is. Dit is wijsheid op spiritueel niveau en minder op het aardse niveau. Als je echt terdege bewust bent van deze wijsheid en deze ook zo voelt en ervaart, dan kunnen er veranderingen ontstaan.
De rust aan de oppervlakte middels moraliteit (Sillã) en de concentratie (Samãdhi) waarmee we de geest scherpen heeft geleid tot een wijsheid die vanuit onszelf komt.
Gautama de Boeddha omschreef het als:

"zuiver begrip leidt tot zuivere gedachte
zuivere gedachte leidt tot zuivere spreken
zuiver spreken leidt tot zuiver handelen
zuiver handelen leidt tot zuiver levensonderhoud
zuiver levensonderhoud leidt tot zuivere inzet
zuivere inzet leidt tot zuivere opmerkzaamheid
zuiver opmerkzaamheid leidt tot zuivere concentratie
zuiver concentratie leidt tot zuivere wijsheid
zuiver wijsheid leidt tot zuivere bevrijding."

Zoals eerder gezegd is het 8 voudige pad niet te vergelijken met de 10 geboden, 5 leefregels van reiki of welke voorschriften dan ook. Helemaal binnen de tantristische visie van Gautama de Boeddha wordt het 8 voudige pad gezien als een persoonlijk en individueel proces om tot je eigen sillã te komen. Iedereen wordt hierin uitgenodigd om bij zichzelf te raden te gaan:

• wat is voor mij zuiver spreken?
• wat is voor mij zuiver handelen?
• wat is voor mij zuiver levensonderhoud?
• wat is voor mij zuivere inspanning?
• is voor mij zuivere opmerkzaamheid?
• wat is voor mij zuivere concentratie?
• wat is voor mij zuivere gedachte?
• wat is voor mij zuiver begrijpen?

Dit zijn geen vragen die we in algemene zin voor iedereen kunnen beantwoorden, en daarom is het ook geen gebod of conditionering. Voor de één is het zuiver om met een auto te rijden, vlees te eten of een leugentje te vertellen, voor een ander niet. Veelal zal je merken dat het sterk afhankelijk is van de situatie en dat het de ene keer wel zuiver aanvoelt en de andere keer niet. Dus ook voor jezelf kan je er geen gebod of conditionering van maken. Het neutraal observeren is de basis van elke meditatie en alleen middels neutraal observeren kom je achter of iets zuiver aanvoelt of niet. En dat zuiver aanvoelen kan alleen in deze situatie hier en op dit moment. Je hebt geen enkele conditionering, norm of ethische waarde nodig om de situatie aan te voelen en vanuit zuiverheid te reageren en jezelf te observeren.